Ամսագրի նպատակն է տարածել գիտելիք, փորձ և լավագույն պրակտիկա ճարտարագիտության և արտադրության ոլորտում։ Հոդվածները գրում են Երևանի Engineering City-ի (EC) գործող մասնագետները։ Դրանք լուսաբանում են իրենց նախագծերին, գործունեությանը և կազմակերպություններին առնչվող հարցեր։ Հոդվածներն անդրադառնում են ժամանակի մարտահրավերներին։ Այդպիսով ամսագիրը նաև EC-ի, նրա ընկերությունների և անհատների զարգացման տարեգրությունն է։ Ամսագրի նպատակն է առաջ մղել ինժեներական և արտադրական պրակտիկան, հարստացնել ինժեներական և արտադրական համայնքը և նպաստել ճարտարագիտության և արտադրության վերաբերյալ համաշխարհային երկխոսությանը։
Հրատարակվում է Ինժեներական ասոցիացիայի կողմից
The Engineering City JournalՀամար 16/2026Հրատարակվում է Ինժեներական ասոցիացիայի կողմիցԵրևան, 2026 թ. հոկտեմբերի 29
Նոր տեխնոլոգիաները՝ որպես նոր փրկօղակներ Հայաստանի համար
Հեղինակ՝ Rama, Engineering Association
Հայերեն թարգմանություն
Ցանկացած նոր տեխնոլոգիայի ի հայտ գալը նոր փրկօղակ է Հայաստանի համար, եթե մենք այն ամբողջ սրտով ընդունենք որպես վաղ ընդունողներ։
Նոր տեխնոլոգիայի ընդունումն անցնում է չորս հիմնական փուլով.
Վաղ ընդունողներ
Վաղ մեծամասնություն
Ուշ մեծամասնություն
Հետ մնացողներ
Ճանապարհի կեսին աշխարհի 50%-ն արդեն ընդունած կլինի նոր տեխնոլոգիան։ Հայաստանի համար, եթե նա ուզում է որևէ նշանակություն ունենալ, դա արդեն ուշ է։
Հայաստանը պետք է մուտք գործի նոր տեխնոլոգիա հենց սկզբում (վաղ ընդունողներ), երբ ուրիշները դեռ նույնիսկ չեն մտածել դրա մասին։ Այլ կերպ ասած՝ նա պետք է առաջամարտիկ լինի նոր տեխնոլոգիայի կիրառման մեջ։
Դա կապահովի նրա տեղն աշխարհում, հետևաբար և նրա գոյատևումը։
Բայց գոյատևման այս լուծումը կարող է նաև լինել Հայաստանի առաքելությունը, Հայաստանի իմաստը, Հայաստանի նպատակը՝ միշտ առաջամարտիկ լինել նոր տեխնոլոգիաներում՝ որպես «վաղ ընդունող» աշխարհի մնացած մասի համեմատ։
Ի՞նչ եք կարծում։
Հայագիտության անկյուն
Ֆիզիկական ԱԲ-ի պատմության ծավալումը Հայաստանում՝ էնտուզիաստներից մինչև մութ գործարաններ և ավելին
Հեղինակ՝ Rama, Engineering Association
Հայերեն թարգմանություն
Եվ հանկարծ հորիզոնում հայտնվեց նոր տեխնոլոգիա՝ կոկիկ փաթեթավորված գրավիչ անունով՝ Ֆիզիկական ԱԲ։
Ինչպես ցանկացած նոր տեխնոլոգիա, այն էնտուզիաստնե՜ր է գրավում։
Ամեն ինչ սկսվում է էնտուզիաստնե՜րից։
Իրականում էնտուզիաստները ի հայտ են գալիս նույնիսկ վաղ ընդունողներից առաջ։
EC-ում մենք անմիջապես ոգևորվեցինք Ֆիզիկական ԱԲ-ով։ ԱԲ-ի և ֆիզիկական աշխարհի համադրությունն անմիջապես արձագանք գտավ Engineering City-ում։
Ճարտարագիտության մեջ անհրաժեշտ է սարքավորում, իսկ նոր տեխնոլոգիաների դեպքում՝ հետազոտական լաբորատորիաներ։ Սարքավորումներ և հետազոտական լաբորատորիաներ են պետք՝ նոր տեխնոլոգիաները փորձարկելու, դրանցում բացերը գտնելու, խնդիրներ ձևակերպելու համար, որոնք կհանգեցնեն նորարարությունների։
EC-ի էնտուզիաստներն ունեցան նման լաբորատորիա, թեև բազային, մեկ պարզ մարդանման ռոբոտով և երկու կոբոտով։
Նկ.Ֆիզիկական ԱԲ-ի բազային հետազոտական լաբորատորիա
Բազային հետազոտական լաբորատորիայով մենք ավարտեցինք «Էնտուզիաստներ» փուլը տեխնոլոգիաների ընդունման կենսական ցիկլում։
Այս սկզբնական լաբորատորիան բավական էր հետագա զարգացումը ձևակերպելու համար։
Այժմ մեզ անհրաժեշտ էր էնտուզիաստների փուլից անցնել «Վաղ ընդունողներ» փուլին։
«Վաղ ընդունողներ» փուլն այն է, որտեղ ուզում ենք լինել։ Սա այն բնական դիրքն է, որը պետք է զբաղեցնենք Հայաստանում։
Սա նշանակում էր, որ պետք է ընդլայնվեինք, իսկ ընդլայնվելու համար պետք էր մշակել համակարգված կրթական ծրագիր։
Դա մենք արեցինք Microchip Armenia-ի մեր ընկերների հետ միասին։
Եվ ահա գալիս է «Մեծ թռիչքը»։
Այս տեխնոլոգիայում որևէ բան փոխելու և Ֆիզիկական ԱԲ-ի աշխարհում արժանի տեղ զբաղեցնելու համար մեզ անհրաժեշտ է համաշխարհային մակարդակի հետազոտական լաբորատորիա՝ լաբորատորիա, որն այնքան սարքավորում կունենա, որ կդառնա նոր գաղափարների, նոր արտադրանքների և նոր ստարտափների գործարան, և լաբորատորիա, որը կգրավի փորձագետների ամբողջ աշխարհից։
Մենք նախագծել ենք նման լաբորատորիա՝ սարքավորումների մանրամասն ցանկով։
Այժմ մեր խնդիրն է գտնել այս լաբորատորիայի ֆինանսավորումը։
Նկ.Համաշխարհային մակարդակի Ֆիզիկական ԱԲ-ի հետազոտական լաբորատորիա
Երբ ունենանք նման համաշխարհային մակարդակի լաբորատորիա՝ լաբորատորիա, որը կունենան աշխարհում միայն քիչ վայրեր, փորձագետները կսկսեն հոսել այստեղ։
Եվ լաբորատորիան կսկսի ստեղծել նոր արտադրանքներ և նոր լուծումներ։
Մինչ այդ մենք արդեն կկուտակենք բավականաչափ պատկերացումներ, գիտելիքներ, մարդիկ, հմտություններ, փորձագետներ և արտադրանքներ, որոնք թույլ կտան ուղիղ մտնել մթության մեջ։
Իսկ ի՞նչ է «մթությունը»։ Մթությունը մութ գործարանն է, այսինքն՝ ամբողջովին ռոբոտացված գործարան, որի արտադրամասում մարդ չկա։
Մենք կունենանք ամեն ինչ մութ գործարան հիմնելու համար։
Իսկ ի՞նչ կլինի հետո։
Սա վճռորոշ բացահայտում է։
Ավանդական գործարանների դեպքում մենք տեսել էինք միտում, որ «ճարտարագիտությունը» տեղափոխվում է այնտեղ, որտեղ «գործարաններն» են։ Եվ մենք այս միտումը որակեցինք որպես «սպառնալիք» մեր ճարտարագիտության համար, այստեղից էլ «Factory City»-ի ստեղծման մեր պնդումը՝ որպես ռազմավարական քայլ։
Նկ.Ճարտարագիտությունը տեղափոխվում է այնտեղ, որտեղ ավանդական գործարաններն են։
Բայց այժմ, մութ գործարանների հետ, միտումը կշրջվի։ Արտադրությունը կգնա ոչ թե այնտեղ, որտեղ աշխատուժ կա, այլ կփնտրի ինժեներական տաղանդների կենտրոնացում ունեցող վայրեր։ Պատճառն այն է, որ մութ գործարանները կղեկավարեն ռոբոտաշինության, Ֆիզիկական ԱԲ-ի և խելացի արտադրության մեջ քաջատեղյակ ինժեներները։
Նկ.Մութ գործարանները տեղափոխվում են այնտեղ, որտեղ ճարտարագիտությունն է կենտրոնացած։
Այլ կերպ ասած՝ մենք կտեսնենք արտադրության և ճարտարագիտության միաձուլումը։
Engineering City-ում մենք ունենք ինժեներական տաղանդների լավ կենտրոնացում, որը ժամանակի հետ միայն կաճի։ Արդեն այժմ կարող ենք կանխատեսել Engineering City-ում 1,500 ինժեներ։
Հետևաբար, եթե մեզ հաջողվի Engineering City-ն դիրքավորել որպես Ֆիզիկական ԱԲ-ի գիտելիքների, պատկերացումների և հմտությունների կուտակման վայր, այն կդառնա մագնիս մութ գործարանների համար։ Սկզբում՝ մի քանիսի, հետո՝ շատ ու շատերի։
Նկ.Մութ գործարաններ են հայտնվում Engineering City-ի կողքին։Նկ.Մի քանի հաջողված մութ գործարաններ կգրավեն էլ ավելի շատ մութ գործարաններ։Նկ.Հետո դարպասները կբացվեն։ Բոլորը կուզենան իրենց գործարանը տեղադրել Հայաստանում։
Եվ ի՞նչ է սա, եթե ոչ FACTORY CITY-ն։
Ո՛վ հայեր, չպե՞տք է արդյոք հենց հիմա ստեղծենք այս ենթակառուցվածքը՝ այս կառուցումն արագացնելու համար։
Երբ Factory City-ում ունենանք գործարանների նման կենտրոնացում, ի՞նչ կլինի հետո։
Բացի այն արտադրանքից, որը կթողարկեն Factory City-ի գործարանները, դրանք կստեղծեն նաև իրական աշխարհի արժեքավոր տվյալների հսկայական ծավալ։
Այդ տվյալները կփոխանցվեն Firebird տվյալների կենտրոնին, որը կմշակի դրանք և հետ կփոխանցի Ֆիզիկական ԱԲ-ին՝ այն կատարելագործելու համար։
Բայց Firebird-ը պարզապես տվյալների կենտրոն չէ։ Այն նաև ԱԲ գործարան է։ Այսինքն՝ Ֆիզիկական ԱԲ-ն կարող է իր սիմուլյացիաներն ու թվային երկվորյակները գործարկել Firebird-ում՝ այդպիսով ստեղծելով հզոր ԱԲ մոդելներ։
Եվ այստեղ մենք կհասնենք «ՏՎՅԱԼՆԵՐԻՆ»՝ թվային աշխարհի ամենաարժեքավոր արտադրանքներից մեկին։
Մենք ճանապարհ անցանք նոր տեխնոլոգիայի ի հայտ գալուց դեպի էնտուզիաստների խումբ, դեպի բազային հետազոտական լաբորատորիա, դեպի ուսումնական ծրագիր, դեպի համաշխարհային մակարդակի հետազոտական լաբորատորիա, դեպի փորձագետների ներգրավում, դեպի արտադրանքների ստեղծում, դեպի մութ գործարանի գործարկում, դեպի Factory City և, վերջապես, դեպի մեր ժամանակների ամենաարժեքավոր արտադրանքը՝ տվյալները։
Այսպես ենք մենք տեսնում, թե ինչպես կարող է ծավալվել Ֆիզիկական ԱԲ-ի պատմությունը Հայաստանում։
